https://kopalniawiedzy.pl Ciekawe informacje z wielu dziedzin nauki pl kontakt@kopalniawiedzy.pl (KopalniaWiedzy) Problem w tym, że większość Europejczyków na samą myśl o zjedzeniu owada odczuwa wstręt lub lęk. I właśnie te emocje – wraz z pytaniem, jak bardzo są one rzeczywiście trwałe – były przedmiotem badań przeprowadzonych przez zespół, w skład którego wchodzili Andreia C. B. Ferreira, João Pereira i Paulo Duarte z Universidade da Beira Interior. https://kopalniawiedzy.pl/owad-zywnosc-bialko-Europa-Europejczyk-jedzenie-owadow,38739 https://kopalniawiedzy.pl/owad-zywnosc-bialko-Europa-Europejczyk-jedzenie-owadow,38739 Psychologia Fri, 26 Jun 2026 19:06:41 +0200 Niedaleko Segóbrigi, rzymskiego miasta w środkowej Hiszpanii w pobliżu współczesnego Saelices, archeolodzy natrafili na bardzo interesujący zabytek z okresu rzymskiego. W starożytnym kamieniołomie w miejscowości Campos del Paraíso odkryto wykutą w skale małą świątynię – miniaturową fasadę z niszą, wyrzeźbioną bezpośrednio w skalnej ścianie. Jej gospodynią jest Minerwa, rzymska bogini mądrości, rzemiosła i techniki. Badaniami zabytku zajęli się María José Bernárdez Gómez i Juan Carlos Guisado di Monti z Universidad Politécnica de Madrid i Museo Histórico Minero Felipe de Borbón y Grecia. https://kopalniawiedzy.pl/kamieniolom-Rzym-Minerwa-swiatynia-praca,38738 https://kopalniawiedzy.pl/kamieniolom-Rzym-Minerwa-swiatynia-praca,38738 Humanistyka Fri, 26 Jun 2026 13:31:49 +0200 Badacze z Mosegaard Museum odkryli wielkie zagłębie tekstylne wikingów. Obejmowało ono obszar 100 000 metrów kwadratowych, na którym mieściły się 82 częściowo zagłębione w ziemi (grubehuse) budynki warsztatowe i jeden budynek mieszkalny. Całość podzielona jest na wyraźne sfery produkcyjne i – jak wskazuje pojedynczy dom mieszkalny – była kontrolowana przez pojedynczego nadzorcę. To nie jest typowa wieś, a wyspecjalizowane zagłębie produkcyjne, całkowicie różne od innych znanych osad. https://kopalniawiedzy.pl/wikingowie-Dania-tkaniny-zaglebie-produkcyjne,38736 https://kopalniawiedzy.pl/wikingowie-Dania-tkaniny-zaglebie-produkcyjne,38736 Humanistyka Thu, 25 Jun 2026 15:41:31 +0200 Wielu twórców sprzeciwia się wykorzystywaniu ich pracy do trenowania sztucznej inteligencji. Domagają się wprowadzenia mechanizmu świadomej zgody, która byłaby niezbędna, by modele AI mogły korzystać z ich pracy. Zgody takiej udzielił niedawno laureat Oscara, Michael Caine. Dzięki temu powstał audiobook „Odysei” Homera czytany głosem wybitnego aktora wygenerowanym przez AI. https://kopalniawiedzy.pl/Odyseja-sztuczna-inteligencja-Homer-Michael-Caine,38735 https://kopalniawiedzy.pl/Odyseja-sztuczna-inteligencja-Homer-Michael-Caine,38735 Humanistyka Thu, 25 Jun 2026 13:20:31 +0200 W centralnej części kratonu Pilbara w Australii Zachodniej, w miejscu zwanym North Pole Dome, w skałach zachowały się stożki uderzeniowe – charakterystyczne, bruzdowane formy powstające wyłącznie pod wpływem fali uderzeniowej towarzyszącej upadkowi meteorytu. Wiek tych struktur jest przedmiotem naukowego sporu. Zespół badaczy z Curtin University, w tym C.J. Kirkland i B.J. McDonald, opublikował właśnie wyniki zintegrowanej geochemicznej analizy izotopowej, która ustala wiek krateru na około 3,02 miliarda lat i czyni zeń najstarszą pewnie udokumentowaną strukturę uderzeniową na Ziemi. https://kopalniawiedzy.pl/struktura-Miralga-Australia-stozek-uderzeniowy-meteoryt-North-Pole-Dome-Pilbara,38734 https://kopalniawiedzy.pl/struktura-Miralga-Australia-stozek-uderzeniowy-meteoryt-North-Pole-Dome-Pilbara,38734 Nauki przyrodnicze Thu, 25 Jun 2026 10:58:47 +0200 Sygnał który niedawno usłyszał w słuchawkach detektorysta Stephen Newbury może wywrócić do góry nogami obowiązujący od dekad pogląd na pochodzenie jednego z najsłynniejszych zabytków wczesnośredniowiecznej Europy. W pobliżu miejscowości Lynsted w hrabstwie Kent Stephen znalazł bowiem niewielki, wykonany ze stopu miedzi, stempel z przełomu VI i VII wieku. Jego znaczenie jest jednak nieproporcjonalnie wielkie w stosunku do rozmiarów. https://kopalniawiedzy.pl/stempel-Sutton-Hoo-Wielka-Brytania-ozdoba,38733 https://kopalniawiedzy.pl/stempel-Sutton-Hoo-Wielka-Brytania-ozdoba,38733 Humanistyka Wed, 24 Jun 2026 16:01:55 +0200 Najbardziej znana z polskich monet, z najstarszym zachowanym w oryginale zapisem nazwy „Polska". I najbardziej kontrowersyjna. A tym, co od dekad budzi spory wśród specjalistów jest... ptak. Wbrew temu co zwykle myślimy, wcale nie musi być to orzeł. Bo denar Bolesława Chrobrego z napisem Princes Polonie, powstały około roku 1000, w związku ze zjazdem gnieźnieńskim nie jest zwykłym środkiem płatniczym, a manifestem politycznym i religijnym. https://kopalniawiedzy.pl/denar-Chrobrego-Polska-moneta-Boleslaw-Chrobry-godlo-herb-ptak-paw-orzel,38732 https://kopalniawiedzy.pl/denar-Chrobrego-Polska-moneta-Boleslaw-Chrobry-godlo-herb-ptak-paw-orzel,38732 Ciekawostki Wed, 24 Jun 2026 15:52:24 +0200 Grupa słoweńskich i meksykańskich naukowców, kierowana przez Ivana Šprajca, najpierw przez pięć kilometrów torowała maczetami drogę, by przejechać quadami, a później, już piechotą, pokonała kolejnych pięć kilometrów pieszo w upale tropikalnej dżungli. Gdy w końcu archeolodzy dotarli do celu wiedzieli, że ich trud się opłacił – stali przed ruinami nieznanego majańskiego miasta. A, co najlepsze, prawdopodobnie nikt wcześniej do niego nie dotarł. Nawet szabrownicy. https://kopalniawiedzy.pl/Minanbe-Majowie-miasto-odkrycie,38730 https://kopalniawiedzy.pl/Minanbe-Majowie-miasto-odkrycie,38730 Humanistyka Wed, 24 Jun 2026 13:30:30 +0200 Większość motyli żyje zaledwie kilka tygodni. To wystarczająco długo, by znaleźć partnera, złożyć jaja i odejść. Ale w lasach deszczowych Ameryki Środkowej i Południowej żyje stworzenie, które nie poddaje się tej regule. Pewien gatunek z rodzaju Heliconius żyje nawet niemal rok. Naukowcy z Uniwersytetu w Bristolu opublikowali właśnie w Nature Communications badanie, które wyjaśnia, jak to możliwe. I stawia pytania o samą istotę starzenia. https://kopalniawiedzy.pl/motyl-dlugosc-zycia-starzenie-sie,38729 https://kopalniawiedzy.pl/motyl-dlugosc-zycia-starzenie-sie,38729 Nauki przyrodnicze Wed, 24 Jun 2026 11:33:51 +0200 W NYU Langone Health – nowojorskim akademickim systemie opieki zdrowotnej – dokonano pierwszego w historii przeszczepu płuc od nosiciela wirusa HIV do nosiciela wirusa HIV. To nadzieja dla osób zarażonych HIV, gdyż otwiera niedostępną dotychczas pulę dawców. Co prawda transplantacje takie są możliwe w ramach określonych protokołów badawczych, ale mimo to jest to zwiększenie szans dla osób potrzebujących przeszczepu, mówi doktor Sapna Mehta, dyrektor w NYU Langone Transplant Institute i współautorka protokołu, który został zatwierdzony przez FDA. https://kopalniawiedzy.pl/wirus-HIV-przeszczep-pluca,38728 https://kopalniawiedzy.pl/wirus-HIV-przeszczep-pluca,38728 Medycyna Wed, 24 Jun 2026 10:34:41 +0200 Międzynarodowy zespół pod kierunkiem Ruairidha Macleoda i Frederika V. Seersholma z Uniwersytetu Kopenhaskiego – w skład którego wchodzili Martin Sikora i Eske Willerslev – przeanalizował DNA z zębów 46 osób pochowanych na czterech cmentarzyskach nad Angarą, na zachodnim brzegu Bajkału, datowanych na 5500-5000 lat temu. U 18 osób wykryto Yersinia pestis, czynnik sprawczy dżumy. Wskaźnik wykrywalności wynosi tutaj zatem 39 procent. Tymczasem badania paleogenomiczne średniowiecznych ofiar czarnej śmierci z londyńskiego Smithfield dały wynik zaledwie 20 procent. https://kopalniawiedzy.pl/dzuma-dzieci-ofiary-Bajkal-Angara,38727 https://kopalniawiedzy.pl/dzuma-dzieci-ofiary-Bajkal-Angara,38727 Humanistyka Tue, 23 Jun 2026 12:01:56 +0200 Od wielu lat słyszymy, że należy mniej siedzieć, a więcej się ruszać. Mogłoby się więc wydawać, że każde skrócenie czasu siedzenia na rzecz ruchu jest korzystne dla zdrowia. Tymczasem nowe badanie pokazuje, że związek między siedzeniem a zdrowiem jest bardziej skomplikowany. https://kopalniawiedzy.pl/siedzenie-zdrowie-ruch,38726 https://kopalniawiedzy.pl/siedzenie-zdrowie-ruch,38726 Zdrowie/uroda Tue, 23 Jun 2026 09:18:44 +0200 Astronomowie odkryli wiatr, który „zabija” swoją galaktykę. Badania międzynarodowego zespołu naukowego, na którego czele stała Rebecca L. Davies ze Swinburne University of Technology w Australii, mogą wyjaśnić, jedną z największych zagadek astrofizyki – dlaczego we wczesnym wszechświecie jest więcej „martwych” galaktyk, niż można się było spodziewać. Okazało się bowiem, że odpowiedź na nie jest znacznie prostsza, niż hipotezy proponowane od 2022 roku, a wśród nich i takie, które mówiły, że we wczesnym wszechświecie ciemna energia była gęstsza niż obecnie, zatem galaktyki mogłyby szybciej rosnąć i umierać. https://kopalniawiedzy.pl/wiatr-galaktyka-CRISTAL-02-supernowa-gaz,38724 https://kopalniawiedzy.pl/wiatr-galaktyka-CRISTAL-02-supernowa-gaz,38724 Astronomia/fizyka Mon, 22 Jun 2026 18:09:03 +0200 Naukowcy z Katedry Etologii Uniwersytetu ELTE w Budapeszcie przeprowadzili intrygujący eksperyment. Poprosili właścicieli psów, by wydawali swoim pupilom polecenia, ale używając wyłącznie bezsensownej sylaby „bü". Żadnych słów, żadnych gestów – tylko głos. Okazało się, że psy rozumieją. https://kopalniawiedzy.pl/czlowie-pies-slowa-komunikacja-jezyk-ewolucja,38723 https://kopalniawiedzy.pl/czlowie-pies-slowa-komunikacja-jezyk-ewolucja,38723 Nauki przyrodnicze Mon, 22 Jun 2026 13:07:30 +0200 Po 50 latach poszukiwań w końcu się udało. Naukowcy z eksperymentu LHCb przy Wielkim Zderzaczu Hadronów ogłosili odkrycie ostatniej brakującej cząstki z rodziny barionów podwójnie powabnych. Jej istnienie przewidziano w czasach, gdy fizycy dopiero uczyli się odczytywać alfabet materii. https://kopalniawiedzy.pl/barion-barion-podwojnie-powabny-czastka-kwark,38722 https://kopalniawiedzy.pl/barion-barion-podwojnie-powabny-czastka-kwark,38722 Astronomia/fizyka Fri, 19 Jun 2026 11:04:36 +0200 Jedwabnica szara (Chlamydera nuchalis) należy do najbardziej osobliwych ptaków świata. Samiec nie śpiewa i nie ma efektownego upierzenia, zamiast tego buduje. Konstruuje starannie dopracowaną budowlę z patyków, zdobi ją kolorowymi obiektami, a potem zaprasza samicę na przegląd. To ona ocenia jakość dzieła i na tej podstawie wybiera ojca swoich piskląt. Ewolucja pchnęła te ptaki w stronę architektury i wzornictwa zamiast biologicznego przepychu. I okazuje się, że człowiek zmienia tę strategię w sposób, jakiego nikt się nie spodziewał. https://kopalniawiedzy.pl/altannik-zaloty-smieci-plastik-jedwabnica-szara,38721 https://kopalniawiedzy.pl/altannik-zaloty-smieci-plastik-jedwabnica-szara,38721 Nauki przyrodnicze Fri, 19 Jun 2026 09:08:17 +0200 Rak pęcherza to podstępna choroba nie tylko ze względu na przebieg, ale też dlatego, że lubi wracać. Każdego roku w samych Stanach Zjednoczonych diagnozuje się go u około 85 000 osób, a po skutecznym leczeniu nawrót guza w ciągu pięciu lat dotyka niemal połowę pacjentów. To sprawia, że chorzy muszą przez wiele lat regularnie poddawać się inwazyjnym badaniom kontrolnym. Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology opracowali właśnie urządzenie, które może to zmienić – nanoczujnik zdolny wykrywać nowotwór wcześniej, dokładniej i mniej inwazyjnie niż dotychczasowe metody. https://kopalniawiedzy.pl/rak-pecherza-czujnik-MIT-diagnostyka,38720 https://kopalniawiedzy.pl/rak-pecherza-czujnik-MIT-diagnostyka,38720 Medycyna Thu, 18 Jun 2026 13:20:53 +0200 Był lutowy poranek, kiedy policja metropolitalna Rzymu odebrała informacje, że na terenie Castel di Guido ktoś prowadzi nielegalne wykopaliska. Szabrownicy przyszli w nocy z koparkami, zostawiając po sobie głębokie bruzdy i hałdy ziemi. Przyszli po łupy. Trafili na coś, czego się nie spodziewali. https://kopalniawiedzy.pl/willa-Rzym-dobrzy-cesarze-Hadrian-Marek-Aureliusz-Antoninus-Pius-szabrownicy-Castel-di-Guido,38719 https://kopalniawiedzy.pl/willa-Rzym-dobrzy-cesarze-Hadrian-Marek-Aureliusz-Antoninus-Pius-szabrownicy-Castel-di-Guido,38719 Humanistyka Thu, 18 Jun 2026 12:06:31 +0200 W 2018 roku, podczas prac w okolicach Damhus na południe od duńskiego Ribe, odkryto coś wyjątkowego – 266 srebrnych wikińskich monet, które spoczywały w ziemi przez ponad tysiąc lat. Opublikowane właśnie wyniki ich analizy chemicznej i izotopowej rzucają nowe światło na początki wikińskiego systemu monetarnego oraz na zaskakująco dalekie połączenia handlowe wczesnośredniowiecznej Skandynawii. https://kopalniawiedzy.pl/wikingowie-monety-srebro-Ribe,38718 https://kopalniawiedzy.pl/wikingowie-monety-srebro-Ribe,38718 Humanistyka Wed, 17 Jun 2026 13:06:31 +0200 Przez dziesięciolecia żubr europejski traktowany był jako gatunek pozostający poza łańcuchem pokarmowym drapieżników – zbyt duży, zbyt silny, by stać się ofiarą wilka. Nowe nagranie z Puszczy Białowieskiej każe tę tezę poważnie zrewidować. https://kopalniawiedzy.pl/zubr-wilk-atak-Puszcza-Bialowieska,38717 https://kopalniawiedzy.pl/zubr-wilk-atak-Puszcza-Bialowieska,38717 Nauki przyrodnicze Wed, 17 Jun 2026 09:54:44 +0200 Meteoryty z grupy angrytów od dawna fascynują naukowców. To jedne z najstarszych skał magmowych w Układzie Słonecznym, powstały zaledwie 3-4 miliony lat po skondensowaniu pierwszych ciał stałych z mgławicy słonecznej. Przez lata specjaliści zastanawiali się, skąd pochodzą. Nowe badania sugerują, że ich macierzyste ciało mogło być znacznie większe, niż dotychczas sądzono, porównywalne rozmiarami z Księżycem. https://kopalniawiedzy.pl/angryt-mglawica-sloneczna-planetozymal,38716 https://kopalniawiedzy.pl/angryt-mglawica-sloneczna-planetozymal,38716 Nauki przyrodnicze Tue, 16 Jun 2026 14:41:35 +0200 Wśród ponad pięciu tysięcy glinianych figurek wydobytych z wykopalisk w La Blanca jedna nie daje spokoju badaczom. Fragment ceramiki z odłamaną dolną częścią, z górną ukształtowaną w abstrakcyjny, „języczek", nosi na sobie jedenaście starannie odciśniętych kropek, rozłożonych w trzy kolumny – 3, 4, 4. Figurka pochodzi z lat 750–650 przed Chrystusem. Jeśli interpretacja Julii Guernsey i Stephanie M. Strauss z University of Texas oraz Michaela Love'a z California State University jest słuszna, mamy do czynienia z najstarszym datowanym zapisem liczbowym w całej Mezoameryce. https://kopalniawiedzy.pl/liczba-Mezoameryka-La-Blanca-figurka,38715 https://kopalniawiedzy.pl/liczba-Mezoameryka-La-Blanca-figurka,38715 Humanistyka Tue, 16 Jun 2026 11:12:55 +0200 Na meksykańskiej wyspie Cozumel od tysięcy lat żyje niewielki ssak, którego istnienie do niedawna potwierdzały jedynie skamieniałości i garstka relacji świadków. Teraz, po ponad dwóch dekadach, jakie upłynęły od ostatniej obserwacji tajemniczego zwierzęcia, naukowcom udało się wreszcie sfotografować żywego osobnika – i to przy okazji jego ratowania. https://kopalniawiedzy.pl/Cozumel-urocjon-zwierze,38714 https://kopalniawiedzy.pl/Cozumel-urocjon-zwierze,38714 Nauki przyrodnicze Mon, 15 Jun 2026 15:58:30 +0200 Pod naszymi stopami rozciąga się struktura o rozmiarach trudnych do wyobrażenia: sieć mikoryzowych grzybni o łącznej długości około 110 biliardów kilometrów – to dystans 735 milionów razy większy niż odległość Ziemi od Słońca. O rozmiarach tej niezwykłej sieci poinformował na łamach Science międzynarodowy zespół naukowców, w tym badaczy z Vrije Universiteit, Jet Propulsion Laboratory, Society for the Protection of Underground Networks (SPUN) i instytutu AMOLF w Amsterdamie. W jego skład wchodzili, między innymi, Justin D. Stewart, Corentin Bisot, Rachel I. M. Cargill, Stuart West oraz E. Toby Kiers. https://kopalniawiedzy.pl/grzybnia-mykoryza-arbuskularna-siec-strzepki,38712 https://kopalniawiedzy.pl/grzybnia-mykoryza-arbuskularna-siec-strzepki,38712 Nauki przyrodnicze Mon, 15 Jun 2026 11:20:17 +0200 Porzucone przez rybaków sieci zabijają olbrzymią liczbę zwierząt, w tym należących do gatunków chronionych. Z ich powodu w męczarniach giną żółwie, ssaki morskie i duże ryby. Niedawno Healthy Seas, Ghost Diving i SDSS: The Society for Documentation of Submerged Sites zorganizowały misję, której celem było usuwanie takich sieci z Morza Śródziemnego. https://kopalniawiedzy.pl/Morze-Srodziemne-zarlacz-bialy-sieci,38711 https://kopalniawiedzy.pl/Morze-Srodziemne-zarlacz-bialy-sieci,38711 Nauki przyrodnicze Fri, 12 Jun 2026 13:51:06 +0200